على ربانى گلپايگانى

113

ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )

از اعداد غير از مرتبهء ديگر است ، ولى ملاك اختلاف همان چيزى است كه ملاك اشتراك نيز هست و آن تركيب هرمرتبه از وحدات است ، عدد از تكرار واحد تشكيل مىگردد ، و در نتيجه ، همه مراتب اعداد در اين معنا كه از تكرار واحد تشكيل مىگردند مشتركند ، ولى در عين حال اختلاف آنها نيز در همين معنا ( تكرار واحد ) است ، عدد كوچكتر از تكرار واحد سهم كمترى دارد و عدد بزرگتر ، از آن سهم بيشترى دارد . صدر المتألهين ( رحمه اللّه ) در اين‌باره كلامى دارد كه حاصل آن را يادآور مىشويم : « مقوم هرمرتبه‌اى از عدد چيزى جز وحدت متكرره ، نيست ، پس هرگاه به عدد يك ، يكى مثل آن افزوده شود ، عدد دو تشكيل مىگردد و آن نوعى از عدد است و اگر به عدد يك دو مثل آن ضميمه گردد ، عدد سه پديد مىآيد و به همين نحو با افزودن واحد به صورت مكرر ، انواع غير متناهى اعداد تحقق مىيابد ، آنگاه مىگويد اين مطلب ( حقيقت عدد تكرر واحد است ) بر درستى نظريه‌اى كه ما در باب وجود برگزيده‌ايم گواهى مىدهد ، و آن اينكه : « اختلافى كه در حقيقت وجود مشاهده مىشود ، از واقع شدن هرمرتبه‌اى از آن در جايگاه خاص خود ناشى مىگردد ؛ زيرا هرمرتبه از وجود ، مستلزم معنا و ماهيتى است كه در مرتبه ديگر يافت نمىشود ، بنابراين وحدت مطلق در باب اعداد ، نظير هستى مطلق در باب وجود است ، و وحدت صرف كه مقدم بر همه مراتب عدد و مبدء پيدايش آنها است ، نظير هستى واجب است كه مبدء پيدايش همه مراتب هستى است و مفاهيم و محمولات خاص كه در هرمرتبه از عدد انتزاع مىشود ، نظير ماهياتى است كه در تحقق عينى با مراتب وجود متحد مىباشند ، و بالاخره همان‌گونه كه اختلاف در باب اعداد به نفس ما به الاتفاق است ، همين‌گونه است تفاوت در هستىها كه به نفس هويت و وجود آنها است كه همگى در سنخ وجود متوافقند » « 1 » .

--> ( 1 ) اسفار ، ج 2 ، ص 99 .